We wtorek 18 kwietnia o godz. 18:30-20:00 w Gdyńskim Centrum Organizacji Pozarządowych
mieszczącym się przy ul. 3-go Maja 27/31 odbyła się prelekcja Marcina Klebby, studenta
archeologii Instytutu Archeologii Uniwersytetu Warszawskiego zatytułowana „Goci i pomorskie
kręgi kamienne w świetle badań archeologicznych”. Wystąpienie było jednocześnie zainaugurowaniem
wznowionych comiesięcznych spotkań Klubu Sympatyków Nieznanego Świata.

Przewodnim tematem spotkania był lud germańskich Gotów przebywających na ziemiach
polskich w I-II w. n.e. oraz archeologia jako dziedzina nauki umożliwiająca poznanie materialnych
pozostałości po wspomnianym ludzie, a także badająca zagadnienie pomorskich kręgów kamiennych.

Punktem wyjścia prezentacji był opis ludu Gotów, ich historii i wędrówki od Skandynawii
po Morze Czarne na podstawie zapisków antycznych kronikarzy: Strabona, Pliniusza Starszego,
Tacyta, Ptolemeusza, Kasjodora i Jordanesa. W skrócie Goci opuścili Szwecję i wyspy
Morza Bałtyckiego za panowania Beriga w początku naszej ery. Następnie dotarli na ziemie polskie
i pozostali na Pomorzu około 150 lat. Następnie kiedy na Pomorzu panowanie objął Filimer, piąty
król po Berigu, zainicjował dalszą wędrówkę w kierunku mitycznej krainy Oium leżącej nad Morzem
Czarnym gdzie Goci dotarli już zapewne około 210 roku.
 

Następnie zostały przedstawione charakterystyczne zabytki archeologiczne typowe dla Gotów
utożsamianych z rozpoznaną archeologicznie tzw. kulturą wielbarską (od nazwy miejscowości
Wielbark, gdzie po raz pierwszy odkryto groby gockie, dzisiaj miejscowość ta nazywa się
Malbork-Wielbark). Zabytki gockie zazwyczaj pochodzą z cmentarzysk, natomiast osady są bardzo
słabo przebadane. Dzięki wykopaliskom na cmentarzyskach wiemy, że zmarłych chowano w obrządku
ciałopalnym jamowym, popielnicowym (spalone szczątki złożone w glinianym naczyniu czyli
popielnicy) i szkieletowym z głową w kierunku północnym, bogatszych zmarłych zazwyczaj chowano
w wydrążonych kłodach drewnianych. Do kanonu kobiecych zabytków wielbarskich zalicza się liczne
zapinki/fibule, sprzączki do pasa, bransolety, naszyjniki z paciorków szklanych, bursztynowych,
a niekiedy srebrnych, grzebienie z poroża, szkatułki, igły, wrzeciona, przęśliki, okucia pasa,
szpile, w bogatszych grobach składano złote wisiorki, itp. Zaś w grobach męskich dominowały
sprzączki, noże, brązowe ostrogi, pojedyncze zapinki, grzebienie z poroża, zdarzają się także
szczypczyki z brązu jako przybór toaletowy.

Kolejnym ważnym zagadnieniem poruszonym na spotkaniu była kwestia kręgów kamiennych,
czyli naziemnych konstrukcji składających się z dużych głazów kamiennych ustawionych na obwodzie
koła, ale nie stykających się ze sobą. Pokrótce została opowiedziana historia zainteresowania
badaczy polskimi kręgami kamiennymi, ich zasięg występowania w Europie oraz wymienione różne
koncepcje co do ich datowania, a następnie przedstawione zostały najważniejsze stanowiska: Odry,
Węsiory, Grzybnica, Babi Dół, a także stanowisko w Niedanowie gdzie również odkryto kręgi
kamienne kultury przeworskiej (lud Wandalów). Na zakończenie zaprezentowany został potencjał nauk
pomocniczych z jakich może korzystać archeologia przy okazji badania kręgów kamiennych. Należą
do nich etnografia - wykorzystywana w celu poznawania legend i podań ludowych odnośnie miejsc
związanych z kręgami kamiennymi, toponomastyka - analizująca nazwy miejscowości, które mogą
kojarzyć się z miejscami skupisk głazów, co może pomóc w odkrywaniu kolejnych stanowisk, a także
archeoastronomia, lichenologia badająca porosty, bioenergoterapia, radiestezja i wiele innych,
które mogą przybliżyć możliwie najwięcej aspektów związanych z kręgami kamiennymi kierując się
zasadą nauki, która czerpie wiedzę ze wszystkich dyscyplin aby nie pozbawić się potencjalnego
źródła wiedzy.

Prelekcja była wspomagana prezentacją multimedialną, która niewątpliwie pomogła
przybliżyć omawianą problematykę.

Spotkanie mogło się odbyć dzięki aktywnej współpracy z prezesem Stowarzyszenia Badań
Kamiennych Kręgów Eugeniuszem Leciejem, który podsunął pomysł zorganizowania prelekcji
oraz dzięki wszystkim sympatykom dla których warto było zorganizować wystąpienie za co
niniejszym serdecznie dziękuję.

Marcin Klebba



Kilka słów o mediach:

Ogłoszenie o prelekcji z kilkudniowym wyprzedzeniem zostało zamieszczone we wielkanocnym
wydaniu „Ratusza” (nr 751) - bezpłatnym tygodniku informacyjnym Rady i Prezydenta Miasta Gdyni:

http://www.gdynia.pl/index.php?co=ratusz&arch=1&ratusz=223&id=6170


Kilka pierwszych minut prelekcji zostało zarejestrowanych przez Gdyńską Telewizję
Tele Top i wyemitowanych w wydaniach wiadomości następnego dnia w środę.


Na prelekcji była również dziennikarka Radia Gdańsk. Informacja o wystąpieniu jak również
kilkuminutowy wywiad z prelegentem został wyemitowany na falach rozgłośni w czwartkowej audycji
Mitologia Kaszubska.