Kamienne kręgi a labirynty

                       W ostatnim numerze specjalnym Focus Ekstra 6/2004 warto zajrzeć na ostatnie strony poświęcone labiryntom i mitom jakie wokół nich narosły. Artykuł widnieje pod tytułem Zagubieni w labiryncie autorstwa Hanny Adamkowskiej. Artykuł opisuje podstawowe przykłady labiryntów, znanych z Egiptu, Rzymu, Indii, Skandynawii, Ameryki i wielu innych części świata. Na koniec opisane są współczesne odpowiedniki dawnych labiryntów takie jak np. labirynty ogrodowe i rozrywkowe. Idea labiryntu powstała zapewne z wzorów meandr i spiral jakie możemy obserwować wśród pozostałości kultur pochodzących już z epoki neolitu. Labirynty mogły być tworzone na planie koła lub kwadratu, w środku których wiły się różne ścieżki. Jednym z podstawowych labiryntów jaki zachował się w naszej pamięci został wzniesiony za czasów faraona Amenemhata III w XIX w. p.n.e. w Egipcie. Według podań greckiego historyka Herodota, żyjącego w V w. p.n.e. składający się z wielu sal, zasadzek i zaułków labirynt miał chronić zawartość sąsiedniej piramidy. Mimo, że archeolodzy znaleźli miejsce dawnego labiryntu, to ruiny rzymskiego miasta i zniszczenia spowodowały, że zachowały się po nim zaledwie szczątki fundamentów.
Najbardziej znanym labiryntem jest oczywiście dzieło mitycznego Dedala, który tą wielką budowlę zbudował dla króla Minosa, władcy Krety, by ukryć w nim Minotaura, syna byka i jego żony Pazyfae. Archeologiczne prace prowadzone w Knossos na Krecie nie wykazały istnienia mitycznego labiryntu, a zamiast tego w królewskim pałacu Minosa zostały znalezione labirynty korytarzy.
Jednym z intrygujących przykładów labiryntów są wykute w kamieniu konstrukcje znalezione w dzisiejszej Kornwalii, Irlandii i Hiszpanii. Ich kształty przypominają podobno ruchy Merkurego na niebie, co wymagało stałych obserwacji nieba przez długi czas.
Idea labiryntów przeniosła się także do numizmatyki ( na kreteńskich monetach ), na etruskie dzbany, do rzymskich mozaik, na posadzki nowożytnych katedr, do barokowych ogrodów oraz malarstwa. Obecnie labirynty możemy spotkać w parkach rozrywki, w książeczkach dla dzieci przeznaczonych do rozrywki umysłowej oraz w kolistym planie przestrzennym miasta Sun City w Arizonie, w USA.
W artykule zamieszczono mnóstwo różnych wizerunków labiryntów nawiązujących do starożytnych mitów, przykładów wykorzystania symbolu labiryntu w malowidłach greckich przedstawiających labirynty koliste i rzymskich przedstawiających  labirynty kwadratowe. Wymieniony też został buddyjski odpowiednik labiryntu jakim jest mandala oraz plątanina ścieżek na polach Cambridgeshire w Anglii, które po raz pierwszy wycięto w 1660 roku. Od tego czasu kształt labiryntu, nasuwającego skojarzenia z angielskimi piktogramami zbożowymi, był wiele razy zmieniany.
Najbardziej jednak ciekawym przykładem jest tzw. pseudolabirynt, który składa się tylko z jednej ścieżki ciasno pozwijanej tak, żeby w pełni wykorzystać powierzchnię labiryntu. Dobrym przykładem jest posadzka głównej nawy gotyckiej katedry w Chartres we Francji. Innym razem podobny wzór można spotkać w niecce niedaleko Alkborough w Anglii, gdzie mnisi z pobliskiego klasztoru benedyktynów po raz pierwszy wycięli w darni labirynt o średnicy 12 metrów w XI wieku. Mimo, że artykuł nie opisywał pradziejowych labiryntów, to jednak oba powyższe przykłady z późniejszych czasów są niezmiernie podobne do kamiennych spiralnie zwiniętych kręgów ze Skandynawii, gdzie idea labiryntu zdecydowanie musiała odbić swe piętno na regionalnych kulturach.

 Źródło:
Adamkowska H.   2004   Zagubieni w labiryncie, [w:] Focus Ekstra, Numer Specjalny 6/2004,   

Opracował Marcin Klebba.   październik 2004